{"id":938,"date":"2025-04-25T12:11:45","date_gmt":"2025-04-25T09:11:45","guid":{"rendered":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/?p=938"},"modified":"2025-04-21T12:13:05","modified_gmt":"2025-04-21T09:13:05","slug":"leyla-zana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/naverok\/leyla-zana\/","title":{"rendered":"Leyla Zana"},"content":{"rendered":"<p>Leyla Zana di 3\u00ea Gulana 1961\u00ea de li Farq\u00een\u00ea, li par\u00eazgeha Amed\u00ea, li ba\u015f\u00fbr\u00ea rojhilat\u00ea Tirkiy\u00ea, di malbateke kurd de hatiye din\u00ea. Di 14 saliya xwe de bi pismam\u00ea xwe Mehd\u00ee Zana re dizewice, ku pi\u015ft\u00ee s\u00ea salan, di sala 1977an de b\u00fb \u015faredar\u00ea Amed\u00ea, heta derbeya le\u015fker\u00ee di girt\u00eegeh\u00ea de ma \u00fb pi\u015ftre j\u00ee weke girtiy\u00ea siyas\u00ee.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee girtina hevj\u00een\u00ea w\u00ea Mehd\u00ee Zana, w\u00ea \u00fb xizm\u00ean girtiyan hewl dan bal\u00ea bik\u015f\u00eenin ser rew\u015fa girtiyan. Mehd\u00ee Zana ji ber we\u015fandina helbest\u00ean kurd\u00ee hat darizandin. Di sala 1987\u2019an de Leyla Zana ji ber ku be\u015fdar\u00ee m\u00eet\u00eenga li dij\u00ee \u00ee\u015fkencey\u00ea b\u00fb, cara yekem 2 mehan hate girtin. Di sala 1991\u00ea de Leyla Zana ji Partiya Sosyal Demokrat a Gel (SHP) b\u00fb parlamentera Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee ya Tirkiyey\u00ea. Pi\u015ft\u00ee ku li mecl\u00ees\u00ea sond xwar, tev\u00ee ku bi salan li Tirkiyey\u00ea ziman\u00ea kurd\u00ee qedexe b\u00fb, dema ku bi kurd\u00ee axiv\u00ee b\u00fb sedema skandal\u00ea. Ew di dawiy\u00ea de heta sala 1991-\u00ea nehat qan\u00fbn\u00eekirin, tev\u00ee ku dema Zana sonda xwe xwar, di nav gel de axaftina bi kurd\u00ee qedexe b\u00fb.<\/p>\n<p>W\u00ea ten\u00ea hevoka daw\u00ee ya sonda xwe bi kurd\u00ee an\u00ee ziman: &#8220;Ez v\u00ea sond\u00ea ji bo biratiya gel\u00ean tirk \u00fb kurd dixwim.&#8221; V\u00ea yek\u00ea li mecl\u00eesa tirk banga girtina w\u00ea kir, bi s\u00fbcdariya &#8220;cudaxwaz&#8221; \u00fb &#8220;teror\u00eest&#8221;\u00ea.<\/p>\n<p>Tev\u00ee ku par\u00eazbendiya parlamenteriy\u00ea ya Leyla Zana parastiye j\u00ee, l\u00ea pi\u015ft\u00ee ku Leyla Zana tevl\u00ee b\u00fb ev part\u00ee hat qedexekirin \u00fb par\u00eazbendiya w\u00ea hat betalkirin. Di Kan\u00fbna P\u00ea\u015f\u00een a sala 1994an de tev\u00ee \u00e7ar parlamenter\u00ean din \u00ean Partiya Demokrat (Hatip Dicle, Sel\u00eem Sadak \u00fb Orhan Dogan) hat girtin \u00fb bi \u00eexanet, endamtiya Partiya Karker\u00ean Kurdistan\u00ea (PKK) ya \u00e7ekdar \u00fb lixwekirina reng\u00ean sor, kesk \u00fb zer, hat girtin. Ji bo Leyla Zana \u00fb girtiy\u00ean din 15 sal cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea hat bir\u00een. Di dema biryara xwe de wiha got: &#8220;Ev komplo ye. Ti\u015fta ku ez dipar\u00eazim bi tevah\u00ee zelal e. Ez van s\u00fbcdaran qeb\u00fbl nakim. Eger rast b\u00fbna j\u00ee ez \u00ea berpirsyariya wan bigirim ser mil\u00ea min. Min demokras\u00ee, maf\u00ean mirovan \u00fb biratiya gelan parast. \u00db ez \u00ea heta dawiya jiyana xwe bidom\u00eenim.&#8221; Di sala 1998 de, ji ber nameyek ku w\u00ea di rojnameyeke kurd\u00ee de niv\u00eesandib\u00fb, ku t\u00ea \u00eedd\u00eeakirin ku n\u00ear\u00een\u00ean al\u00eegir\u00ea cudaxwaziy\u00ea y\u00ean qedexekir\u00ee \u00eefade dikirin, cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea dir\u00eaj kirin. Dema di girt\u00eegeh\u00ea de b\u00fb pirt\u00fbkek bi nav\u00ea \u201cNiv\u00ees\u00ean ji girt\u00eegeh\u00ea\u201d \u00e7ap kir.<\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-941\" src=\"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Writings-from-Prison-185x300.png\" alt=\"\" width=\"185\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p>Di sala 2001\u00ea de, Dadgeha Maf\u00ean Mirovan a Ewropay\u00ea, pi\u015ft\u00ee vekol\u00eena doza Tirkiy\u00ea, biryar da. Her \u00e7end Tirkiye encaman nas nekiribe j\u00ee, qan\u00fbna n\u00fb ya hevahengiy\u00ea ya sala 2003&#8217;an dest\u00fbr da ku doz\u00ean li gor\u00ee biryar\u00ean DMME&#8217;y\u00ea ji n\u00fb ve b\u00ean vekirin. Di n\u00eesana 2004 de, mehk\u00fbm \u00fb cezay\u00ean wan di dadgehek\u00ea de hatin er\u00eakirin. Di 9\u00ea hiz\u00earana (June) 2004\u00ea de pi\u015ft\u00ee ku dozger ji ber hincet\u00ean tekn\u00eek\u00ee daxwaza betalkirina biryara ber\u00ea kirib\u00fb, Dadgeha Bilind biryara berdana Leyla Zana \u00fb bers\u00fbc\u00ean din da. Pi\u015ft\u00ee demeke kurt Zana \u00fb y\u00ean din avab\u00fbneke siyas\u00ee ya n\u00fb, Tevgera Civaka Demokrat\u00eek (DTH) ava kirin. Di 17\u2019\u00ea Tebaxa 2005\u2019an de Partiya Civaka Demokrat\u00eek (DTP) bi yekb\u00fbna Partiya Gel a Demokrat\u00eek (DEHAP) \u00fb DTH\u2019\u00ea hate damezrandin.<\/p>\n<p>Di Kan\u00fbna 2008\u00ea de, Leyla Zana ji aliy\u00ea dadgeheke Tirkiy\u00ea ve bi deh sal z\u00eendan hat mehk\u00fbmkirin. Dadgeh\u00ea biryar da ku w\u00ea di 9 axaftin\u00ean cuda de qan\u00fbna t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee teror\u00ea ya Tirkiyey\u00ea binp\u00ea kiriye. Kom\u00eesyona Welatiyan a Yek\u00eetiya Ewropa-Tirkiye bang li Yek\u00eetiya Ewropa \u00fb civaka navnetewey\u00ee kir ku bi awayek\u00ee siyas\u00ee tevbigerin \u00fb bi tund\u00ee Tirkiye ji ber cezakirina Leyla Zana bi 10 sal cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea \u015fermezar bikin. Leyla Zana ji EUTCC re ev daxuyan\u00ee da: Dadgehkirina li dij\u00ee min binp\u00eakirina azadiya raman\u00ea ye \u00fb gef\u00ea li her kurd\u00ea Tirkiy\u00ea dixwe. Biryara dadgeh\u00ea ten\u00ea r\u00eayeke din a tepeserkirin, b\u00eadengkirin \u00fb cezakirina kurdan e. Z\u00eehniyeta li v\u00ee welat\u00ee ew e ku pirsgir\u00eak bi r\u00eay\u00ean ant\u00eedemokrat\u00eek \u00fb bi \u00e7ewisandin\u00ea \u00e7areser dibin \u00fb darizandineke ne adil dikare a\u015ftiya siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee b\u00eene. Li gel van hem\u00fbyan j\u00ee gel\u00ea me heta ku p\u00eaw\u00eest bike d\u00ea doza maf\u00ean xwe y\u00ean rewa bike \u00fb ji bo wan t\u00eabiko\u015fe. Di 28\u2019\u00ea T\u00eermeha 2009\u2019an de dadgeha Amed\u00ea 15 meh cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea li Leyla Zana bir\u00ee. Sedema v\u00ea yek\u00ea j\u00ee axaftina w\u00ea ya li Dibistana L\u00eakol\u00een\u00ean Rojhilat \u00fb Afr\u00eekay\u00ea (SOAS) a Zan\u00eengeha London\u00ea b\u00fb ku li dij\u00ee Abdullah Ocalan axiv\u00eeb\u00fb. Ev cezay\u00ean girt\u00eegeh\u00ea ji aliy\u00ea dadgeh\u00ean bilind ve hatin betalkirin. Di Kan\u00fbna 2009\u00ea de Dadgeha Dest\u00fbra Bingeh\u00een bi hinceta t\u00eakiliya bi PKK\u2019\u00ea re heye DTP\u2019\u00ea qedexe kir. Ji bo Leyla Zana, Ahmet Turk, Aysel Tugluk, Nurettin Demirta\u015f, Sel\u00eem Sadak \u00fb 30 siyasetmedar\u00ean kurd 5 sal cezay\u00ea qedexeya siyas\u00ee hat day\u00een. Her \u00e7end ev biryar endamtiya wan di partiy\u00ean siyas\u00ee de qedexe dike, l\u00ea r\u00ea nade ku ew wek n\u00fbner\u00ean serbixwe ji bo parlamentoy\u00ea b\u00ean hilbijartin.<\/p>\n<p>Ew di 12\u00ea Hez\u00eerana 2011an de ji n\u00fb ve ji bo parlementoy\u00ea hate hilbijartin. Di 1\u00ea T\u00eermeha 2012an de, Serokwez\u00eer Recep Tayyip Erdogan li of\u00eesa xwe bi Leyla Zana re civiya. Ev hevd\u00eetin pi\u015ft\u00ee hevpeyv\u00eenek daw\u00ee ya rojnameya H\u00fcrriyet p\u00eak hat ku t\u00ea de Leyla Zana h\u00eaviya xwe an\u00ee ziman ku Serokwez\u00eer Recep Tayyip Erdogan d\u00ea nakokiya Kurd-Tirk \u00e7areser bike. Pi\u015ft\u00ee hilbijartina xwe di Mijdara 2015an de, w\u00ea d\u00eesa peyv\u00ean Kurd\u00ee bi kar an\u00een, li \u015f\u00fbna &#8220;gel\u00ea Tirkiyey\u00ea&#8221; &#8220;gel\u00ea ku li Tirkiyey\u00ea dijin&#8221; bi kar an\u00ee, ku ev yek b\u00fb sedem ku Serok\u00ea Parlementoy\u00ea sonda w\u00ea ya mecl\u00ees\u00ea \u00fb kursiya w\u00ea ya di parlementoy\u00ea de betal bike. Di Mijdara 2016an de, Leyla Zana bi parlamenter\u00ean din \u00ean BDP\/HDP\u00ea re demek kurt hate bin\u00e7avkirin \u00fb d\u00eesa bi t\u00eakiliy\u00ean PKK\u00ea hate tawanbarkirin.<\/p>\n<p>Di Sibata 2017an de, ew d\u00eesa demek kurt hate bin\u00e7avkirin \u00fb di \u00e7ar\u00e7oveya l\u00eapirs\u00eenek li ser s\u00fbc\u00ean teror\u00ea y\u00ean gumanbar de hate l\u00eapirs\u00een. Di T\u00eermeha 2017an de, kursiya parlementoy\u00ea ya HDP\u00ea ya Leyla Zana ji aliy\u00ea AKP\u00ea ve hate l\u00eakol\u00eenkirin, \u00fb ji ber &#8220;nedana sonda xwe ya mecl\u00ees\u00ea \u00fb neb\u00fbna dubare&#8221; gef li w\u00ea hate xwarin ku ew ji parlementoy\u00ea were derxistin. Di 11\u00ea \u00c7ileya 2018an de, endametiya parlementeriy\u00ea ya Zanay\u00ea bi 302 deng\u00ean na \u00fb 22 deng\u00ean na li Parlamentoya Tirkiyey\u00ea ji ber ku ji Cotmeha 2016an heta N\u00eesana 2017an be\u015fdar\u00ee 212 r\u00fbni\u015ftin\u00ean parlementoy\u00ea neb\u00fbye, \u00fb parlamenter\u00ean CHP \u00fb HDP\u00ea y\u00ean amade li dij\u00ee v\u00ea biryar\u00ea deng dan. Di 17\u00ea Adara 2021an de, dozger\u00ea Dadgeha Bilind Bekir \u015eah\u00een doz li Dadgeha Dest\u00fbr\u00ee vekir \u00fb daxwaza qedexekirina p\u00eanc salan a be\u015fdariya siyas\u00ee ji bo w\u00ea \u00fb 686 siyasetmedar\u00ean din \u00ean HDP\u00ea, \u00fb her weha girtina HDP\u00ea ji ber t\u00eakiliy\u00ean wan \u00ean r\u00eaxistin\u00ee y\u00ean bi PKK\u00ea re kir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Leyla Zana di 3\u00ea Gulana 1961\u00ea de li Farq\u00een\u00ea, li par\u00eazgeha Amed\u00ea, li ba\u015f\u00fbr\u00ea rojhilat\u00ea Tirkiy\u00ea, di malbateke kurd de hatiye din\u00ea. Di 14 saliya xwe de bi pismam\u00ea xwe Mehd\u00ee Zana re dizewice, ku pi\u015ft\u00ee s\u00ea salan, di sala&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":940,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-938","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jinenigariya-jinan"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"landscape":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"portraits":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"thumbnail":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana-230x300.jpg",230,300,true],"large":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"1536x1536":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"2048x2048":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"gucherry-blog-thumbnail-one":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana.jpg",250,326,false],"gucherry-blog-thumbnail-two":["https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Leyla-Zana-250x300.jpg",250,300,true]},"rttpg_author":{"display_name":"admin","author_link":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/naverok\/author\/admin-2\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/naverok\/bes\/jinenigariya-jinan\/\" rel=\"category tag\">J\u00eenen\u00eegariya Jinan<\/a>","rttpg_excerpt":"Leyla Zana di 3\u00ea Gulana 1961\u00ea de li Farq\u00een\u00ea, li par\u00eazgeha Amed\u00ea, li ba\u015f\u00fbr\u00ea rojhilat\u00ea Tirkiy\u00ea, di malbateke kurd de hatiye din\u00ea. Di 14 saliya xwe de bi pismam\u00ea xwe Mehd\u00ee Zana re dizewice, ku pi\u015ft\u00ee s\u00ea salan, di sala...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/938","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=938"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":942,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/938\/revisions\/942"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pirtukxaneyajinenkurdistan.com\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}