مرکز آرشیو، پژوهش و کتابخانه زن کُرد چگونه سازماندهی میشود؟
وقتی مرکز آرشیو، پژوهش و کتابخانه زن کُرد را بنیان میگذاریم و اهدافمان را مشخص میکنیم، در این زمینه از تجربههای زنان جهان الهام میگیریم؛ برای فهمیدن آنچه پشت سر گذاشتهاند و کار بر روی شیوههایی که مانع تکرار دوباره مشکلات میشود.
هنگام پایهگذاری مرکز، مهم است نهادی ایجاد شود که بتواند حوزههای مالی خود را در درازمدت تأمین کند، استقلال سازمانیاش حفظ شود و موضوع مبارزه و تلاش زنان در اساس کار قرار گیرد. از اینرو، برای پشتیبانی مالی مرکز، از یکسو لازم است مرکز از طریق فعالیتهایی پایدار، بخشی از هزینههای خود را تأمین کند و از سوی دیگر، سامانهای ایجاد شود که از دستدرازی به استقلال مرکز جلوگیری کند و همزمان تکیه بر نیروی خودِ زنان داشته باشد.
با اینکه ثبت فردبهفرد تجربههای زنان کاری دشوار است، اما یکی از اهداف اصلی مرکز آرشیو، پژوهش و کتابخانه زن کُرد ایجاد فضای دموکراتیکی است که زنان در همهٔ بخشهای جامعه به دانش دسترسی یابند و عرصهای ویژه برای خود بیابند. نگاه به مرکز نه بهعنوان فضایی ثابت بلکه بهعنوان فضایی پویا، ریشهدار و زاینده که به مکان گفتوگو و مشارکت بدل میشود، رویکردی است برای عبور از مشکلات. بدون آنکه تنها منتظر مراجعه زنان باشیم، با پژوهش میدانی، تهیهٔ اسناد از بیرون مرکز، دیدار با زنان در محل کارشان و بهاشتراکگذاری نتایج، میتوانیم با چالشها روبهرو شویم.
مرکز آرشیو، پژوهش و کتابخانه زن کُرد تنها یک کتابخانه نیست؛ یکی از مکانهای سازماندهی آگاهی آزادی در میان زنان است و به فضایی برای گردهمایی زنان و گفتوگو درباره زندگی، خیال و مشکلاتشان بدل میشود. برای آشکار کردن واقعیت چندلایهٔ زندگی زنان، گسترش آگاهی بر پایهٔ هویت زنِ آزاد و در برابر ذهنیتی که زن را نادیده میگیرد و به حاشیه میراند، این مرکز خود را به پیشبرد آموزش و پژوهش بر پایهای علمی، پویا و نوآور پایبند میداند.
مرکز آرشیو، پژوهش و کتابخانه زن کُرد با چه کسانی سازماندهی میشود؟
برای پیشبرد چنین کاری بزرگ، نیاز به بدنهای علمی، متخصصان فنی، منابع مالی و از همه مهمتر مشارکت زنانی است که اهمیت این پروژه را درک میکنند و ضرورت آن را میبینند. زنان تا امروز گامهای بزرگی در مبارزه برای آزادی و برابری برداشتند—در زمانی که گفته میشد غیرممکن است. زنان کردستان با مبارزه و آگاهی جنسیتیشان منبع الهام و پیشگامی برای زنان جهان و خاورمیانه بودهاند. امروز که پروژهٔ مرکز آرشیو، پژوهش و کتابخانه زن کُرد را با تلاش و ارادهای پیگیر به مرحلهٔ اجرا میبریم، از تاریخ، مبارزه و خرد جمعی زنان نیرو میگیریم.
مشارکت در هر یک از گامهایی که مطرح شد و همکاری در سازماندهی این پروژه—که نه فقط مربوط به امروز، بلکه متوجه آینده است—بزرگترین تضمین برای موفقیت خواهد بود.
یکی از نخستین کارها، گردآوردن تیمی متخصص برای مدیریت امور اداری، فنی و علمی مرکز است. ایجاد گروههای کاری در هر حوزه گامی مهم برای
١. تشکیل تیمی متخصص
هدایت درست امور به سمت اهداف مرکز است. زنان میتوانند در یکی از بخشهای زیر عضو شوند یا دیگران را برای مشارکت آگاه کنند:
الف) ایجاد ارتباطهای سازمانی، هماهنگی با نهادهای مسئول، مدیریت فعالیتها
ب) طراحی سامانهٔ مناسب کتابخانه برای کاتالوگنویسی، بایگانی، ساماندهی مجموعهها، پژوهش بر مجموعهها، حفاظت، دیجیتالسازی
ج) مدیریت امور دیجیتال برای معرفی مرکز از طریق وبسایت و شبکههای اجتماعی
د) پیگیری و مدیریت امور اداری–مالی
هـ) برنامهریزی علمی و میدانی متناسب با اهداف مرکز، ارزیابی نتایج و مستندسازی
۲. فعالیتهای عضویت داوطلبانه
مرکز تنها با تیم متخصص اداره نمیشود؛ شبکهای گسترده از داوطلبان در کردستان و جهان نیاز است. داوطلبان میتوانند با گسترش ارتباط با زنان، پشتیبانی از مرکز را افزایش دهند و زمینهٔ گردآوری بیشترین تعداد زنان، اطلاعات و اسناد مربوط به آنان را فراهم کنند.
۳. ایجاد مکان کتابخانه و مرکز پژوهش
با تلاشهایی که تاکنون انجام شده، کوشش برای فراهمکردن مکانی مناسب برای مرکز ادامه دارد. میتوان از طریق ارتباطات، بودجهٔ لازم را برای ایجاد کتابخانه، موزه و انتشارات—چاپ و توزیع—تأمین کرد و گامبهگام این مسیر را پیش برد.
۴. فعالیتهای آموزشی
هر زنی که میخواهد در این شبکه عضو باشد و مسئولیتی بپذیرد، لازم است فرصت آموزش ببیند. اگر در حوزههای آرشیو، کتابداری، تاریخ زنان، تاریخ کردستان و خاورمیانه، تاریخ شفاهی، میراث فرهنگی، گرافیک و طراحی، نشر، برنامهنویسی، وبلاگنویسی یا دادهکاوی تخصص داری، میتوانی دورههای آموزشی فراهم کنی و به روند کار تیمها کمک برسانی.
۵. ایجاد آرشیو
هدف، گردآوری بیشترین آثار در کتابخانهٔ مرکز است. این کار نیاز به مدیریت گستردهٔ آرشیوی و پژوهشی دارد. پژوهش درباره زنان، آثار ادبی و هنری زنان، فعالیتهای جنبشهای زنان، کتابهایی درباره زنان در گویشهای مختلف کردی، نشریات دورهای و کتابهای زنان همه نیازمند سالها تلاشاند. مسئولیت گردآوری مواد نوشتاری، صوتی، تصویری و شفاهی از سراسر کردستان و خارج از آن، در بخشهای زیر سازماندهی میشود:
الف) بخش نویسندگان زن: گردآوری آثار نوشتاری زنان
ب) بخش کتابهای زنان: کتابهای مربوط به زنان کردستان یا جنبشهای زنان
ج) بخش نشریات زنان: گردآوری مجلات و روزنامههایی که درباره زنان کرد نوشتهاند
د) بخش سازمانهای زنان: اسناد و نشریات تمام گروهها و احزاب مرتبط با امور زنان
هـ) بخش آرشیو ویژه: عکس، کتاب، یادداشتهای روزانه و اسناد زنان تأثیرگذار
و) بخش پژوهشهای دانشگاهی: پایاننامهها، رسالهها و مقالات علمی
ز) بخش هنرمندان زن: آثار نوشتاری، شنیداری و دیداری زنان هنرمند
ح) بخش تاریخ شفاهی: ثبت روایتهای زندگی زنان و گردآوری داستانها و ترانهها
ت) بخش کودکان: گردآوری بازیها، داستانها، ترانهها و سنتهای کودکانه
۶. برنامهریزی انتشار آرشیو و دسترسی عمومی
مسئولیت حفاظت و انتشار دیجیتال یا چاپی آثار، مدیریت وبسایت، نشریه، کاتالوگ، و ایجاد سامانهٔ اطلاعات دیجیتال از جمله وظایف مهم این بخش است.
۷. برنامهریزی و مدیریت امور اداری
یکی از اهداف اصلی مرکز، انجام پژوهش درباره جامعهشناسی تاریخی–فرهنگی زنان کردستان در میان اقوام، زبانها و آیینهای مختلف و نیز پژوهش میدانی در تاریخ شفاهی با گردآوری اسناد نوشتاری، شفاهی و تصویری است. شما میتوانید با ارائهٔ طرح پژوهشی یا تشکیل گروههای پژوهشی، یا معرفی منابع، در این روند شرکت کنید.
۸. ایجاد شبکه ارتباطی و اطلاعرسانی
برای رساندن نتایج فعالیتهای مرکز به سطح ملی و بینالمللی، میتوان با برگزاری کارگاه، سمینار، نمایشگاه، پنل، کنفرانس و نشستها، یا ایجاد ارتباط با نهادهای بینالمللی فعال در حوزهٔ زنان، مشارکت کرد.
۹. امور بودجه و مالی
برای تأمین منابع مالی مرکز—علاوه بر فعالیتهای درآمدزا مثل چاپ کتاب و نشریه—میتوان از کمکها، حمایتها و طرحهای همیاری بهره گرفت و با سازمانهای حامی همکاری کرد.
۱۰. کار ترجمه
برای ترجمه اسناد مرکز از زبانهای مختلف، میتوان مسئولیت ترجمه را پذیرفت. ترجمهٔ آثار پژوهشی و آرشیوی از عربی، عثمانی، فارسی و دیگر زبانها به کردی بخشی ضروری از کار است.
۱۱. کتابخانه دیجیتال
بخش دیجیتال اهمیت فراوان دارد. ایجاد زیرساختی برای دسترسی آسان همگانی به اطلاعات و امکان مشارکت همگانی لازم است. میتوان در طراحی پروژهٔ «دادههای پیوندیِ باز» برای ثبت و ارائه اطلاعات گذشته و امروز همکاری کرد