ڕۆژی جیهانی ژنان کە لە ٨ی ئاداردا بەڕێوەدەچێت، زیاترە لە تەنها بەروارێک لە ساڵنامەدا؛ هێمای خەباتێکی دەیان ساڵەیە بۆ یەکسانی و دادپەروەری بۆ ژنان لە سەرانسەری جیهاندا. ڕەگ و ڕیشەی لە بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی سەرەتای سەدەی بیستەمدا قووڵە، کاتێک ژنان بە ئیلهام وەرگرتن لە بزووتنەوەی کرێکاری گەشەسەندوو، دەستیان کرد بە ڕاپەڕین لە بەرامبەر بارودۆخی زاڵ و زاڵمدا.
یەکەم پریشکی ئەم بەرخۆدانە لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٠٨دا هەڵگیرسا، کاتێک زیاتر لە ١٥ هەزار ژن بە شەقامەکانی شاری نیویۆرکدا ڕێپێوانیان کرد. داواکارییەکانیان نەک تەنها مافی دەنگدان، بەڵکو باشترکردنی بارودۆخی کارکردن و کۆتاییهێنان بە کاری منداڵان لەخۆدەگرت. بوێری و ئیرادەیان بناغەی ڕۆژی فەرمی ژنانی دانا.
بەڵام ئەوە دووەم کۆنگرەی نێودەوڵەتی ژنانی سۆسیالیستی بوو لە کۆپنهاگن لە ساڵی ١٩١٠ کە ڕێگەی خۆشکرد بۆ ڕۆژی جیهانی کرێکاران. سۆسیالیستی ئەڵمانی کلارا زێتکین پێشنیاری تەرخانکردنی ڕۆژێکی ساڵانە بۆ پشتگیریکردن لە بزووتنەوەکانی ژنان و خەبات بۆ دادپەروەری کۆمەڵایەتی لە سەرانسەری جیهاندا کرد. بیرۆکەکەی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەرگیرا و یەکەم ڕۆژی جیهانی ژنان لە ساڵی ١٩١١ بەڕێوەچوو، کە ڕووداوێکی مێژوویی بوو کە لە یەک کاتدا لە ئەڵمانیا، نەمسا، سویسرا و دانیمارک بەڕێوەچوو.
٨ی ئاداری ١٩١٧ بە تایبەتی گرنگ بوو، چونکە ژنان لە ڕووسیا لە نێوان جەنگی جیهانی یەکەمدا ڕژانە سەر شەقامەکان بۆ داوای ئاشتی و نان و مافەکانیان، ئەم ناڕەزایەتیانە بووە هۆی شۆڕشی شوبات کە مژدەی کۆتایی هاتنی دەسەڵاتی قەیسەری بوو. لەو کاتەوە ڕۆژی جیهانی ژن بوو بە هێمای خۆڕاگری و گۆڕانکاری.
بە فەرمی ناساندنی ئەو ڕۆژە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ساڵی ١٩٧٧دا گۆڕی بۆ ئاهەنگێکی بەرچاوی جیهانی. ساڵانە بابەتێکی نوێ باس لەو تەحەددایانەی ئێستا دەکات کە ڕووبەڕووی ژنان دەبنەوە. جا چ یەکسانی لە شوێنی کاردا بێت، دەستڕاگەیشتن بە خوێندن، یان تەندروستی، ڕۆژی جیهانی ژنان وەک بیرهێنانەوەی بەهێزی دەستکەوتەکانی ڕابردوو کاردەکات و تیشک دەخاتە سەر بەپەلەیی پرسە هەڵپەسێردراوەکان.
بۆیە ڕۆژی جیهانی ژنان تەنها ڕۆژێکی ئاهەنگگێڕان نییە، بەڵکو چاوخشاندنێکە بۆ داهاتوو. هانی ژن و پیاو دەدات هەوڵبدەن بۆ جیهانێکی دادپەروەرتر، کە یەکسانی جێندەری تەنها دیدگایەک نییە، بەڵکو واقیعێکی بەرجەستەیە.
لەم چوارچێوەی مێژووییەدا، ئێمە تەنیا بۆ یەک ڕۆژ شان بە شانی یەکتر شەڕ ناکەین، بەڵکو هەوڵ دەدەین بۆ تێپەڕاندنی بیرکردنەوەی پیاوسالاری و خەبات بۆ ژیانێکی ئازاد و شکۆمەندانە بۆ هەموو ژنان لە سەرانسەری جیهاندا
