ماهشرف خانم، مشهور به «مستوره»، دختر ابوالحسنبیگ، فرزند محمدآقا، در سال ۱۸۰۴ میلادی در شهر سنندج به دنیا آمد. خاندان او به «قادر بیگ» شناخته میشد. مادر مستوره از خانوادهی میرزا عبدالله وزیر سنندج بود. پدربزرگ او یکی از والیان حکومت اردلان به شمار میرفت. مستوره از شخصیتهای برجستهی خاورمیانه و بهویژه کردستان است. او از هشتسالگی به تحصیل پرداخت و از کتابهای پدرش بهره برد. ابوالحسن، پدر مستوره، از کسانی بود که همواره او را یاری و پشتیبانی میکرد. مستوره نخستین زن تاریخنگار در خاورمیانه است که کتاب «تاریخ اردلان» را نوشت و همزمان یکی از شاعران نامدار کرد نیز بود.
زندگی مشترک مستوره
در آن دوران، درگیریهای سیاسی، عشیرهای و اجتماعی، مسیر زندگی مشترک مستوره را تحت تأثیر قرار داد. بنا بر منابع تاریخی، در زمان حکومت خسروخان اردلانی، که فرمانروای سنندج بود، میان خسرو و خاندان قادر اختلافاتی پدید آمد و روابطشان تیره شد. برای پایان دادن به این نزاع، مستوره در ۲۵ سالگی به همسری خسرو درآمد. هرچند خسرو سه همسر دیگر داشت، جایگاه مستوره در میان آنان متفاوت بود و این موضوع در اشعار او نیز آشکار است که چگونه از خسرو یاد میکند. زندگی مشترک این دو چندان دوام نیاورد، زیرا خسروخان درگذشت و بار دیگر مشکلات اجتماعی تازهای پدید آمد.
دربارهی زندگی مشترک مستوره و خسرو دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی منابع میگویند که آنان رابطهای داشتند، اما به دلیل مشکلات اجتماعی، مستوره از خسرو کناره گرفت. در مقابل، خسرو تلاش فراوانی کرد تا زندگی مشترک با مستوره را ادامه دهد، اما او نپذیرفت. خسرو با تکیه بر قدرت و جایگاه ویژهی خود، راههای گوناگونی را آزمود؛ حتی ابوالحسن، پدر مستوره، را به زندان انداخت و از او مالیات سنگین خواست. در نهایت، مستوره ناچار شد به ازدواج با خسرو رضایت دهد و زندگی مشترکشان شکل گرفت.
